أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

20

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

طاغى بشويم « 1 » خداى تعالى اجابت كرد و آن آب بگشاد و بيش از آنكه خواستند ايشان را بداد از آنجا كه صدق نيّت ايشان دانست ايشان بر ايمان و طاعت خداى تعالى مقام « 2 » كردند تا آنگه كه مرگ بايشان رسيد پس از ايشان از نسل ايشان منافقان پديد آمدند در ظاهر ايمان داشتندى و در باطن كافر بودندى خداى تعالى ايشان را فرو گذاشت و ايشان معاصى بسيار كردند و از جملهء معاصى ايشان آن بود كه عمل قوم لوط پيش گرفته بودند و زنان را ترك كردند بكلّى تا زنان شبق « 3 » شدند شيطانه‌اى بيامد بر صورت زنى ؛ گفتند

--> ( 1 ) - از مصاديق مضمون « إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى . أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى » است . ( 2 ) - « مقام » بضمّ ميم مصدر ميمى است بمعنى اقامت ؛ و در اينجا مراد ثبات قدم و پايدارى است . ( 3 ) - در بعضى نسخ : « شيفته » و در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « باشبق » ابن الاثير گفته : « الشبق بالتحريك شدّة الغلمة و طلب النكاح » طريحى ( ره ) در مجمع البحرين گفته : « فى حديث : من انقطع عنها الدم اذا اصاب زوجها شبق فليأمرها فلتغتسل فرجها ( الخ ) الشبق بالتحريك شدّة الميل الى الجماع يقال : شبق الرجل شبقا من باب تعب فهو شبق هاجت به شهوة الجماع » فيروز آبادى گفته « شبق كفرح اشتدّت غلمته و من اللحم بشم » زييدى در شرح آن گفته : « و المراد بشدّة الغلمة طلب النكاح و المرأة كذلك و قد يكون فى غير الانسان كما فى قول رؤبة « لا تترك الغيرة من عهد الشبق » فانّه يصف حمارا و هو شبقة » در منتهى الارب گفته : « شبق شبقا بالتحريك سخت آزمند شد به جماع ؛ و شبق من اللّحم ناگوار شد از گوشت » پس معلوم شد كه آنچه در عدّهء از نسخ « شيفته » آمده است مصحّف « شنقه » است و آنچه در تفسير منهج الصادقين آمده : « و از زنان مهاجرت كردند و زنان راى بدينجهت شنق شدند » براى آنست كه ملافتح اللّه ( ره ) معنى دوّم « شنق » را در اين عبارت در نظر گرفته است توضيح آنكه « شنق منه » بشين معجمه و همچنين سنق [ بسين مهمله ] بمعنى « بشم » است كه بمعنى ملالت و كراهت و عدم ميل است در منتهى الارب گفته : « سنق الفصيل من اللبن سنقا بالتحريك ناگوارد شد از شير » و نيز گفته : « بشم منه بشما بستوه آمد از آن و نيز بشم ناگوارد شدن طعام ؛ بشم ككتف نعت است از آن » . و به مثل بيانات صاحب منتهى الارب لغويان ديگر نيز تصريح كرده‌اند هر كه طالب تفصيل بيشتر است خودش مراجعه فرمايد . و اختيار « شبق » براى متن با وجود « شبقة » در بعضى نسخ براى آنست كه غالبا در فارسى فرق ميان صفات بتذكير و تأنيث رعايت نميشود و « شبق » باسلوب فارسى نزديكتر است از « شبقه » چنان كه واضح است و السلام على من اتّبع الهدى .